السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

569

تفسير الميزان ( فارسي )

مىتوانم وزنه سى منى را بردارم ، به او مىگويى بردار ببينم چگونه بر مىدارى ؟ و منظورت اين است كه به او بفهمانى تو نمىتوانى بردارى . و نيز از آنجايى كه خداى تعالى مىدانست ابراهيم ع چنين توهمى نمىكند ، و به پروردگارش نمىگويد زنده كن ببينم چگونه زنده مىكنى ، خواست اين احتمال را از كلام او دور كند ، و ايمان خالص او در نظر مردم مشوب نشود ، و سخنش طورى باشد كه هر كسى كه آن را مىشنود بدون شك پى به خلوص ايمانش ببرد ، لذا پرسيد : « مگر تو ايمان ندارى ، به اينكه من مىتوانم مرده زنده كنم ؟ » او هم در پاسخ عرضه داشت : « چرا ، ايمان دارم ، ليكن مىخواهم ايمان خود را بيشتر كنم » . و كلمه « طمانينة » ، بنا بر اين معنا عبارت مىشود از آرامش قلب به وسيله مشاهده و اينكه قلب در كيفيت احيا ، هزار جا نرود ، و احتمالات گوناگون ندهد ، البته نداشتن اين آرامش قبل از مشاهده ، منافاتى با ايمان ندارد ، چون ممكن است آن جناب قبل از ديدن احيا ، عالىترين درجه ايمان را به قدرت خدا بر « زنده كردن و احيا » داشته باشد ، و مشاهده زنده شدن مرغان ذره‌اى بر ايمانش نيفزايد ، بلكه فايده ديگرى داشته باشد كه داشتن آن ، شرط ايمان نيست . آن گاه مفسر نامبرده بعد از سخنانى طولانى گفته : آيه شريفه دلالت دارد بر فضيلت ابراهيم ع چون وقتى آن جناب درخواستى از خداوند متعال كرد فورا و به آسانترين وجه درخواستش را اجابت كرد ، با اينكه همين اجابت را در باره عزير بعد از صد سال عملى ساخت . خواننده محترم با دقت در خود آيه و در آنچه كه ما بيان كرديم به بطلان اين چنين تفسيرى از اين آيه پى مىبرد ، براى اينكه سؤال ابراهيم ع از كيفيت زنده كردن مردگان است ، كه خدا چطور آنان را زنده مىكند ؟ نه از اينكه اجزاى مرده چگونه براى بار دوم حيات مىپذيرد و زنده مىشود ، چون او پرسيد : * ( « كَيْفَ تُحْيِ ؟ » ) * ( بضم تاء ) يعنى چطور زنده مىكنى ؟ و نپرسيد : « كيف تحيى » ؟ ( به فتح تاء ) يعنى چطور زنده مىشوند ؟ . علاوه بر اينكه زنده كردن مردگان به دست خود ابراهيم ( ع ) ، خود دليل بر گفته ما است و اگر سؤال از چگونگى زنده شدن مردگان بود ، كافى بود خداوند پيش روى ابراهيم ع مرده اى را زنده كند ( همانطور كه در آيه قبلى در قصه « عزير » كه از آن خرابه گذشت ، فرمود : اگر مىخواهى ببينى مردگان چگونه زنده مىشوند ، به استخوانها نگاه كن ببين چگونه آنها را به حركت در مىآوريم ، و سپس گوشت بر آنها مىپوشانيم ) و ديگر احتياج نداشت زنده كردن مردگان را به دست خود آن جناب اجرا كند . اين همان نكته اى است كه در چند صفحه قبل به آن اشاره كرديم و گفتيم : اين